समास Practice Set MCQ | हिंदी व्याकरण

समास (Samas) पूरा अध्याय | परिभाषा, प्रकार, उदाहरण, MCQ Quiz

📘 समास (Samas) पूरा अध्याय

समास हिंदी व्याकरण का एक महत्वपूर्ण भाग है जो भाषा को संक्षिप्त और प्रभावशाली बनाता है। यह विषय प्रतियोगी परीक्षाओं में बार-बार पूछा जाता है।

🔹 समास क्या है?

दो या दो से अधिक शब्दों को मिलाकर एक नया संक्षिप्त शब्द बनाना समास कहलाता है।

उदाहरण: राजा का पुत्र → राजपुत्र

🔹 समास के प्रकार

  • अव्ययीभाव
  • तत्पुरुष
  • द्वंद्व
  • बहुव्रीहि
  • द्विगु
  • कर्मधारय

🔹 पहचान ट्रिक

✔ और → द्वंद्व
✔ का/की/के → तत्पुरुष
✔ संख्या → द्विगु
✔ विशेषण + संज्ञा → कर्मधारय
✔ तीसरे पर अर्थ → बहुव्रीहि

📊 समास के 50 उदाहरण

क्रमसमासविग्रहप्रकार
1राजपुत्रराजा का पुत्रतत्पुरुष
2ग्रामवासग्राम में वासतत्पुरुष
3जलपानजल का पानतत्पुरुष
4देवालयदेव का आलयतत्पुरुष
5रात्रिभोजनरात्रि का भोजनतत्पुरुष
6मातापितामाता और पिताद्वंद्व
7दिन-रातदिन और रातद्वंद्व
8राम-लक्ष्मणराम और लक्ष्मणद्वंद्व
9सुख-दुःखसुख और दुःखद्वंद्व
10नर-नारीनर और नारीद्वंद्व
11नीलकमलनीला कमलकर्मधारय
12महापुरुषमहान पुरुषकर्मधारय
13लघुकथालघु कथाकर्मधारय
14राजमार्गराजकीय मार्गकर्मधारय
15श्वेतपत्रश्वेत पत्रकर्मधारय
16चतुर्भुजचार भुजाओं वालाबहुव्रीहि
17नीलकंठनीला कंठ वालाबहुव्रीहि
18लंबोदरलंबा उदर वालाबहुव्रीहि
19पितामहपिता का पिताबहुव्रीहि
20दिगंबरदिशाओं को वस्त्र मानने वालाबहुव्रीहि
21त्रिलोकतीन लोकद्विगु
22पंचवटीपाँच वृक्षों का समूहद्विगु
23सप्तऋषिसात ऋषिद्विगु
24द्वारिकादो द्वारों वाला स्थानद्विगु
25षट्कोणछह कोणद्विगु
26प्रतिदिनहर दिनअव्ययीभाव
27यथाशक्तिशक्ति के अनुसारअव्ययीभाव
28अनुसारके अनुसारअव्ययीभाव
29भरपूरपूरा भरकरअव्ययीभाव
30उपर्युक्तऊपर कहा गयाअव्ययीभाव
31कृष्णभक्तकृष्ण का भक्ततत्पुरुष
32देवदत्तदेव द्वारा दिया गयातत्पुरुष
33गुरुदक्षिणागुरु को दक्षिणातत्पुरुष
34राजभवनराजा का भवनतत्पुरुष
35जलयानजल में चलने वाला यानतत्पुरुष
36भाई-बहनभाई और बहनद्वंद्व
37अन्न-जलअन्न और जलद्वंद्व
38जीवन-मरणजीवन और मरणद्वंद्व
39राजा-रानीराजा और रानीद्वंद्व
40हित-अहितहित और अहितद्वंद्व
41कृष्णसर्पकाला सर्पकर्मधारय
42महात्मामहान आत्माकर्मधारय
43सुपुत्रअच्छा पुत्रकर्मधारय
44दुर्बलकम बल वालाकर्मधारय
45शुभकार्यशुभ कार्यकर्मधारय
46एकदंतएक दांत वालाबहुव्रीहि
47चंद्रमुखचंद्र जैसा मुख वालाबहुव्रीहि
48पीताम्बरपीले वस्त्र वालाबहुव्रीहि
49बहुपुत्रअनेक पुत्र वालाबहुव्रीहि
50दशाननदस मुख वालाबहुव्रीहि

🧠 समास MCQ Quiz (20 प्रश्न)

Q1. राजपुत्र → तत्पुरुष
Q2. माता-पिता → द्वंद्व
Q3. नीलकमल → कर्मधारय
Q4. त्रिलोक → द्विगु
Q5. चतुर्भुज → बहुव्रीहि
Q6. प्रतिदिन → अव्ययीभाव
Q7. जलपान → तत्पुरुष
Q8. राम-लक्ष्मण → द्वंद्व
Q9. महापुरुष → कर्मधारय
Q10. पंचवटी → द्विगु
Q11. ग्रामवास → तत्पुरुष
Q12. यथाशक्ति → अव्ययीभाव
Q13. राजमार्ग → कर्मधारय
Q14. दिन-रात → द्वंद्व
Q15. नीलकंठ → बहुव्रीहि
Q16. रात्रिभोजन → तत्पुरुष
Q17. हरदिन → अव्ययीभाव
Q18. सप्तऋषि → द्विगु
Q19. कृष्णभक्त → तत्पुरुष
Q20. लंबोदर → बहुव्रीहि

समास हिंदी व्याकरण का अत्यंत महत्वपूर्ण भाग है। इसे अच्छे से समझना हर प्रतियोगी परीक्षा के लिए जरूरी है।

समास Quiz | हिंदी व्याकरण MCQ टेस्ट

समास Quiz | 10 MCQ टेस्ट

1. राजपुत्र कौन-सा समास है?
द्वंद्व
तत्पुरुष
बहुव्रीहि
अव्ययीभाव
2. मातापिता कौन-सा समास है?
तत्पुरुष
द्वंद्व
कर्मधारय
बहुव्रीहि
3. नीलकमल कौन-सा समास है?
अव्ययीभाव
बहुव्रीहि
कर्मधारय
द्वंद्व
4. दशानन कौन-सा समास है?
तत्पुरुष
बहुव्रीहि
द्वंद्व
अव्ययीभाव
5. प्रतिदिन कौन-सा समास है?
कर्मधारय
द्वंद्व
अव्ययीभाव
तत्पुरुष
6. सुख-दुःख कौन-सा समास है?
द्वंद्व
तत्पुरुष
बहुव्रीहि
कर्मधारय
7. चतुर्भुज कौन-सा समास है?
बहुव्रीहि
अव्ययीभाव
तत्पुरुष
द्वंद्व
8. महापुरुष कौन-सा समास है?
द्वंद्व
कर्मधारय
तत्पुरुष
अव्ययीभाव
9. देवालय कौन-सा समास है?
तत्पुरुष
द्वंद्व
बहुव्रीहि
कर्मधारय
10. यथाशक्ति कौन-सा समास है?
बहुव्रीहि
द्वंद्व
अव्ययीभाव
तत्पुरुष

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *